WANDELEN: Windesheim

Windesheim is een dorp iets ten zuiden van Zwolle op de rechter IJsseloever. Wie ‘Windesheim’ zegt, denkt aan de Congregatie van Windesheim. En wie ‘Congregatie van Windesheim’ zegt, denkt aan Geert Grote (1340–1384) met zijn beweging Moderne Devotie. Gerardus Magnus uit Deventer was een gedreven kloosterhervormer, die misstanden in de katholieke kerk aan de kaak stelde en eenvoud predikte. Hij was een leerling van de bekende Latijnse School van Deventer.

Geert Grote verzamelde een grote schare volgelingen – moderne devoten – om zich heen, waaronder Thomas a Kempis (1380–1471), die zijn biografie schreef (Vita Gerardi Magni).

Het moederklooster van de beweging stond in Windesheim, maar rond 1500 waren er in West-Europa een honderdtal kloosters aangesloten bij de Congregatie van Windesheim. Tijdens de reformatie werden moederklooster en vele andere verwoest.

Mijn wandeling op dinsdag, 4 november 2025, begint bij Buitenplaats Zandhove aan de rand van Zwolle. Het statige landhuis – ik vergeet een foto te maken – dateert uit begin achttiende eeuw en is nu het kantoor van verpleeghuis Zandhove.

Langs de oprit van het verpleeghuis staat een stenen, enigszins verweerde sculptuur met allerlei symbolen. Ik kan er niets over vinden. Zowel de Gemeente Zwolle als de Historische Vereniging Zwolle reageren helaas niet op mijn verzoek om informatie.

Aan de overkant van de weg ligt een kleine kinderboerderij, zonder kinderen, dus laten de dieren het ook afweten. Na een stukje buitenwijk van Zwolle en de passage van de spoorlijn Zwolle–Deventer kom ik in een parkje waar enkele imposante watercipressen (Metasequoia) en een vleugelnoot (Pterocarya) bij mekaar staan.

Ik bereik de ontmantelde IJsselcentrale (Centrale Harculo) in buurtschap Harculo. Er is niet veel meer van over, al moet een flink zonnepark op het terrein een deel van de verloren gegane kilowattuur compenseren. Ik herinner me dat ik hier langs de dijkhelling van de voormalige materiaalhaven voor het eerst een grote populatie van de oeverstekelnoot tegenkwam (‘Stukje IJsselpad’. In: Dreamgirls, 2018), maar daar is niets meer van terug te vinden. In het water van de materiaalhaven zie ik enkele meeuwen duikvluchten maken naar meerkoeten, die onderduiken of het op een lopen zetten. ‘Spielerei’ of valt er iets te halen?

Op een paaltje langs de IJsseldijk prijkt een bordje met de tekst: ‘Harculo. Klein buurtschap, grote verhalen’. De Slag bij Ane in 1227 tussen Drentse boeren en de troepen van de bisschop van Utrecht, Otto van Lippe, blijkt vooraf te zijn gegaan door een Slag bij Harculo in 1224, tussen Sallandse boeren en het leger van de bisschop. De plattelandsbevolking van het Oversticht kwam in opstand vanwege de hoge belastingen. De bisschop won nog in Harculo, maar werd gekeeld bij Ane. Hij liet door zijn vechtlust het bisdom erg verarmd achter.

Ook op een paaltje het bekende bordje van de Camino. Voor bovenstaande moordpartijen kun je boete doen door langs deze weg (en vele andere) naar Santiago de Compostela te lopen.   

Langs een oude loop van de IJssel onder tegen de dijk speuren twee muskusrattenvangers naar schade en prooi. Op de andere oever ziet het zwart van de spreeuwen ook op zoek naar prooi.

Ik verlaat de IJsseldijk voor Landgoed Windesheim. ‘Honden aan de lijn. Denk om onze pauwen.’ Uiteindelijk heb ik geen pauw gezien, maar ik had dan ook geen hond bij me.

Even voor de duidelijkheid: er is geen directe relatie tussen Landgoed Windesheim en Klooster Windesheim. Het landgoed werd rond 1600 ingericht na de verwoesting van het kloostercomplex. 

Ik doorkruis het bos en dan langs een laantje met uniforme Canadese populieren, en Gelderse roos en kardinaalsmuts in de ondergroei. Een aantal Tichelgaten (Tegelgaten oftewel kleiputten), erfenis van een inmiddels gesloten steenfabriek, zijn ook onderdeel van het landgoed. Mooie doorkijkjes vanaf smalle dijkjes.

Vervolgens kom ik bij de toegangspoort naar het voormalige Huis Windesheim. De buitenplaats werd op het eind van de Tweede Wereldoorlog verwoest, maar enkele kleinere gebouwen resteren. Begin negentiende eeuw kwam het landgoed in bezit van de familie De Vos van Steenwijk. Ik zoek even uit of er een relatie is met Godert Willem de Vos van Steenwijk (1934–  ), die Nederlands Ambassadeur was in Jakarta tijdens mijn derde en laatste verblijf in Indonesië (1988–1990), maar de familie heeft vele vertakkingen. De laatste particuliere eigenaar, Jan Arend de Vos van Steenwijk (1922–2008) bracht het landgoed onder in een Stichting.        

In dorp Windesheim is weinig overgebleven van Klooster Windesheim, behalve uiteraard de voormalige brouwerij. Die is sinds de reformatie in gebruik als protestantse kerk. De kosterwoning is als een halve boerderij tegen de kerk aangebouwd. Een vreemd gezicht!

“Het moet niet gekker worden”, moet de eigenaar van een geit gedacht hebben. Hij heeft in elk geval op het nachthok geschreven: 'In dit huis heerst gekkiggeit'. 

Ik word door een bord langs de weg welkom geheten in Salland en volg een mooi fietspad door boerenland in de richting van de Soestwetering. Langs het betonpad zijn witte elzen en Canadese populieren aangeplant.

Heel bijzonder is het bordje: ‘ANWB Historisch Punt. Tewaterlating van de modderzelte (schele beier jr.). 19-08-2001’. Er is niets anders te zien dan dicht struikgewas langs een slootje. De ANWB weet ook van niks. Het blijkt een grap te zijn van de Solexclub Windesheim. Een van de leden met de bijnaam Schele Beier Jr. vloog hier op zijn solex uit de bocht en belandde in de sloot vol eendenkroos. Deze bijzondere gebeurtenis mocht niet onbenoemd blijven.

Net zoals aan de westkant van de IJssel een aantal parallelle weteringen zijn aangelegd, die pas bij Hattem uitmonden in de IJssel, is dit ook aan de oostkant gebeurd. Weteringen om de Sallandse moerassen te ontwateren werden in principe oost-west richting de IJssel gegraven, maar werden dichter bij de rivier geconfronteerd met oeverwallen. Verschillende van die oost-west weteringen stromen dan ook uit op de zuid-noord stromende Soestwetering, die ontspringt aan de voet van de Holterberg (Sallandse Heuvelrug) en in Zwolle overgaat in het Zwarte Water.

Ik bereik de Soestwetering bij een mooie houten fietsbrug, waar met een touw een muskusrattenval aan is bevestigd, die drijft op het water. Tien jaar geleden is blijkbaar de dijk van deze flinke wetering versterkt. Toen nog een zanddijk, nu een saaie grasdijk, die ik kilometers moet volgen.

In arren moede ga ik maar plantjes benoemen, die nog bloeien: madelief, witte dovenetel, een ereprijs, paardenbloem en boterbloem, herderstasje, een hoornbloem, jong duizendblad (zonder bloei) en reukeloze kamille. Verder het karkas van een dooie zwaan of gans, een primitieve Ark van Noach op de andere oever en een leeg pak ‘Green Ice Tea Pure’ van de Jumbo.

Eindelijk kan ik de dijk verlaten bij de ‘Aalvangersweg’. Onder het straatnaambordje is meteen maar een ‘aal’ afgebeeld. Althans, daar moest ik meteen aan denken bij het verkeersbord, dat waarschuwt voor een gevaarlijke zigzagbocht. Nog geen vijftig meter verder twee bordjes op bomen gespijkerd: ‘Pas op. Wolf actief’. Ik breng mijn scheidsrechterfluitje binnen handbereik.

Ik betreed Landgoed Zandhove aan de zuidzijde en passeer de oude poort van de voormalige groentetuin en boomgaard bij een driehonderd jaar oude zomereik. Vervolgens langs een vijverpartij met eromheen een begroeiing in prachtige herfstkleuren. 

In het bos ligt een klein Pinetum met een aantal bijzondere naaldbomen. Ik herken enkele douglassparren, maar meest bijzonder zijn de bladverliezende watercipressen (Metasequoia). Er hebben twee echte kustmammoetbomen gestaan (Sequoia), maar daarvan resten slechts de omgehakte restanten. Nog wel een zeer grote Taxus.

[Beeldverhaal]

Gepost: 19 November 2025

WandelZoekpagina: Landgoedwandeling Windesheim en Zandhove (17 km)