WANDELEN: Kerstwandeling

De laatste jaren maken Marita en ik er een gewoonte van om rond de Kerstdagen een kerststallenwandeling te maken. Vorig jaar in villadorp Baarn (‘Baarn’. In: Volgend jaar Pasen…, 2025) en het jaar ervoor in het kleine dorp Gemonde langs de Dommel (‘Gemonde’. In: Zafira, 2024). Dit jaar kiezen we voor ’s-Hertogenbosch, een mooie en oergezellige stad. Als ik ooit nog eens verplicht zou moeten verkassen, dan naar ’s-Hertogenbosch!

Er zijn in het stadscentrum traditiegetrouw enkele kerststallenwandelingen uitgezet: ‘Kerstverhaalroute Sint Jan’ (zestien locaties), ‘Kerststallen Escape(?) Puzzeltocht’, ‘Vughterdriehoek-verhaalroute’ (zestien locaties), maar wij kiezen voor de langste, de ‘Letterspeurtocht’, met zesentwintig locaties, waar in iedere stal een letter is verborgen. De zesentwintig letters vormen samen een vraag. Met het inzenden van het goede antwoord kun je een klein prijsje winnen.  

We starten op zondag, 28 december 2025, in het Paleiskwartier en lopen door het mooie gerenoveerde station. Op het Stationsplein staat de ‘Drakenfontein’, een pilaar met erbovenop een vergulde draak en in het omringende bassin aan de basis vier zwarte draken.

Ik vermoed een verwijzing naar de ‘Onoverwinnelijke Moerasdraak’, een bijnaam voor ’s-Hertogenbosch tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568–1648). Vanwege de moerassige omgeving stond de stad bekend als een onneembare vesting. Tot de stedendwinger stadhouder Frederik Hendrik met het geld van de Zilvervloot in 1629 een ingenieus beleg slaat en na een half jaar de stad verovert op de Spanjaarden.

De vergulde draak houdt echter niet het wapen van ’s-Hertogenbosch voor de borst, maar het familiewapen van Jonkheer Paulus Jan Bosch van Drakestein (1825–1894), de langstzittende Commissaris van de Koning in Noord-Brabant. Zijn legaat aan de stad leidde na enkele jaren (1903) tot dit gedrocht. 

Aan de Stationsweg ligt Banketbakkerij Jan de Groot, waar in de etalage prominent Bossche Bollen liggen te glimmen. Jan de Groot wordt beschouwd als de kampioen Bossche Bol Bakker.

Mijn gedachten gaan even terug naar een CityGoose speurtocht ‘Flikken Den Bosch’, met de opdracht om de moordenaar te vinden van de beste Bossche Bol Bakker. Die had als initialen trouwens  S.B. en niet J.d.G, maar dat is ook al weer elf jaar geleden (‘Moord bij de St. Jan’. In: Tureluren, 2015). 

Het wordt ons al spoedig duidelijk dat de ‘kerststallen’ op deze route niet om over naar huis te schrijven zijn. Kleine oninteressante stalletjes in de etalages van winkels, meestal vergezeld van een klein plastic kerstboompje met de gezochten letter als piek. Soms is de kerststal al opgeruimd en resteert er een poster op het raam met de beoogde letter. Bij één kerststal is het kerstboompje omgevallen en is de piekletter onder de kerststal verdwenen. Door al deze ellende blijkt op het eind onze verzameling van zesentwintig letters (inclusief enkele vraagtekens) een abracadabra, waar geen fatsoenlijke vraagzin uit te destilleren valt. Zo’n puzzeltocht moet je ook aan kinderen overlaten!    

Geen echte kerststallenwandeling dus, maar we maken er een mooie kerstwandeling van in het Bossche stadscentrum, door straatjes met mooie gebouwen, gevels en etalages.

Wat te denken van herenkapper ‘Kings Barbers’, die mannen probeert te trekken met twee ‘vrouwonvriendelijke’ spreuken op de gevel: ‘Hier heeft u van haar geen last!’ en ‘Hier is uw scheiding het goedkoopst!’.

Een enorme schildering op een blinde muur, een bronzen beeld van een ‘Torro’ bij winkelcentrum Arena, het beeld van een drinkebroer op een hoekgevel, het oude Mariapaviljoen van het voormalige Groot Ziekengasthuis, nu horeca.

We bereiken de Markt, waar het record-brekende Glazen Huis wordt afgebroken en het consumptieve afval des te meer tevoorschijn komt.

Aan de Markt ligt ook het ‘Huis van Bosch’, nu museum, waar Jeroen Bosch (ca.1450–1516) zou zijn geboren. Hier tenminste een flinke kerststal voor het raam, ook nog vergezeld van één van Jeroen’s schilderijen met het kersttafereel, nu eens zonder zijn thematiek van zonde, schuld en verleiding. Hoewel, misschien toch wel op de achtergrond?

We passeren nog een bakkerij, die laat zien dat ’s-Hertogenbosch meer te bieden heeft dan alleen maar Bossche Bollen. Een uitstalling van zo veel gebakjes, dat je door de bomen Den Bosch niet meer ziet.

Een Zeeman in het prachtige voormalige pand van de Bioscooop Royal, café De Basiliek die alle vensters heeft ingezet voor een uitstalling van kerststallen, een feestwinkel waar je wordt verzocht voor de etalage ‘Geen Rijdieren Plaatsen’, het Zwanenbroedershuis in een monumentaal pand, nu museum. In de gevel van het Zwanenbroedershuis zijn vier beelden geplaatst van illustere leden van de broederschap, waaronder Willem van Oranje. 

De Parade, het plein naast de Sint-Janskathedraal, staat vol met kraampjes van een kerstmarkt en een reuzenrad draait zijn rondjes ter gelegenheid van ‘Serious Request’.

We nemen koffiepauze op een terras en consumeren samen één Bossche Bol. En wie is de bakker? Jan de Groot!, zoals blijkt uit onderliggend rondel.   

Hier maken we van de gelegenheid gebruik om toch even van de superkerststal in de Sint-Jan te genieten. We sluiten aan in de lange file van bezoekers aan deze ‘opgezette dierentuin’. De os en de ezel, pony’s, poezen, vele schapen, een kameel, maar toch veel minder opgezette dieren dan voorheen. Wel is de kerstgroep deze keer geplaatst in een nagebouwde tunnel van de Binnen-Dieze. Volgens de toezichthouder verwijst de steen ‘Anno 1882’ in de tunnelboog naar de oprichtingsdatum van de Oeteldonkse carnavalsvereniging. Grapje van meneer pastoor!

We maken een uitstapje naar het Design Museum voor een speciale tentoonstelling ‘Van Bauhaus naar Mekka’ over het levenswerk van de Duitse architect Mahmoud Bodo Rasch. Hij specialiseerde zich in lichtgewicht structuren en ontwierp de converteerbare parasols over de pleinen in Mekka en Medina om de bedevaartgangers de broodnodige schaduw te bieden. Een fantastisch gezicht om honderden gigantische parasols tegelijk te zien openvouwen. Misschien de moeite waard om eens in het echt te bekijken, suggereer ik Marita. Moeten we ons wel eerst – net als Mahmoud Bodo Rasch – tot de islam bekeren! Mekka en Medina zijn verboden terrein voor niet-moslims.

Op de terugweg naar het station komen we nog langs een horecagelegenheid in de Raadskelder van het voormalige stadhuis. Er wordt een ‘Bossche Bollen Belevenis’ aangeprezen middels een ‘heiligschennende’ kerststal met Maria en Jozef rond een kribbe, waarin een bovenmaatse Bossche Bol is gelegen (pas geboren!). 

[Beeldverhaal]

Gepost: 1 Januari 2026

Kerststallen Den Bosch – Editie 2025 (8 km)