WANDELEN: Groote Beerze

De Beerze sensu stricto begint op Landgoed Baest, net ten noorden van de ‘drie beerzen’ (dorpen Westel-, Middel- en Oostelbeers), die naar de beek zijn vernoemd. Op dit landgoed ontstaat de Beerze uit het samenvloeien van de Groote en de Kleine Beerze (W352: Baest).

Vervolgens stroomt de beek langs dorp Spoordonk en door natuurgebied Kampina om bij Boxtel uit te monden in de Dommel (W351: Beerze). 

Ik heb mijn zinnen gezet op wandelingen langs de bovenlopen van de Beerze. De Groote Beerze ontspringt in het Nederlands-Belgische grensgebied als Aa of Goorloop. In die hoedanigheid kwam ik hem al eens tegen (‘Zaligheid Reusel’. In: Dreamgirls, 2018). De Kleine Beerze ontspringt iets oostelijker bij Duizel (Duisel).

Daarmee is meteen duidelijk dat beide riviertjes stromen door de oude kern van de Kempen ofwel de streek der Acht Zaligheden (Selligheden), een verwijzing naar de acht dorpen waarvan de naam eindigt op ‘sel’: Duizel (Duisel), Eersel, Hulsel, Knegsel, Netersel, Reusel, Steensel en Wintelre (Wintersel).

De naam ‘Acht Zaligheden’ zou in gebruik zijn geraakt tijdens de Belgische Opstand (1830–1839). Met name tijdens  de Tiendaagse Veldtocht in 1831 trokken er Nederlandse militairen door het gebied. Deze meestal protestantse dienstplichtigen, studentencompagnieën en schutterijen kwamen vooral uit de rijkere streken van boven de rivieren en waren hier onder nogal barre omstandigheden gelegerd. De term was een sneer naar de arme katholieke bevolking, die zich niet bewust was van deze welvaartsverschillen en zich tevreden stelde met het eigen ‘zalige’ leventje.

Op donderdag, 28 mei 2026, is eerst de Groote Beerze tussen Casteren en Westelbeers aan de beurt. Start in Casteren, zelf geen ‘zaligheid’, maar er wel door omringd. De naam Casteren zou afgeleid zijn van het Latijnse ‘castrum’ of ‘castellum’ en mogelijkerwijs een verwijzing zijn naar een Romeinse legerplaats. Net trouwens als het iets westelijker gelegen Castelré (‘Baarle’. In: Dreamgirls, 2018).  

Casteren zelf profileert zich liever met het beeld van de ‘Caastere Kermis’, die jaarlijks wordt gevierd ter herinnering aan de inwijding van de dorpskerk in 1512. Dit mooie beeld vóór de Sint-Willibrordkerk toont een gezin dat per huifkar naar de kermis komt. Er bestaat zelfs een lied ‘Caastere Kermis’. Tegenwoordig staat het beeld ook wel symbool voor de ‘Boerenovertrek’, een folkloristische boerenverhuizing vermomd als kroegentocht in huifkarren.  

Deze rondwandeling van 17 kilometer volgt de Groote Beerze zo’n acht kilometer heen en acht kilometer terug, waarvan overigens maar vier kilometer met direct zicht op de waterloop.

Net buiten Casteren passeer ik Mariakapel De Bucht (2005) en wandel dan de eerste zes kilometer op enige afstand van de waterloop door het Dal van de Groote Beerze.

Rode beuken langs de doorgaande weg zitten zo vol beukendoppen dat je nauwelijks nog blad ziet. Een elektriciteitshuisje is ludiek beschilderd: ‘They said I couldn’t cook, so I fried them’. Het is een beetje onduidelijk wat hij gefrituurd heeft, maar het lijken me twee oesters! De weilanden zijn weer gemaaid en liggen vol vierkante of ronde hooibalen, in plastic verpakt.

In deelgebied De Grijze Steen staat het bos vol met gagel, hoewel er weinig water te bekennen is. Bij de oprit van boerderij De Grijze Steen staat een bescheiden ‘grijze’ steen, maar ik neem aan dat de boerderij naar het natuurgebied is vernoemd en niet andersom. Rond de boerderij overigens uitgestrekte velden gerst met korenbloem ertussen.

Over een mooi vlonderpad en een klein bruggetje mag ik hier wel de Groote Beerze oversteken van de rechter- naar de linkeroever. In dit moerassige deel bloeit het moerasvergeet-mij-nietje en stikt het van de bosbeekjuffers op vrijersvoeten. Ik kan een paar mooie foto’s maken omdat juffers vaak dezelfde landingsplek gebruiken. Camera scherp stellen op zo’n plek, even wachten, en daar is de juffer weer!

De foto’s kan ik mooi vergelijken met de bos- en weidebeekjuffers van een wandeling langs de Boven-Slinge in de Achterhoek (‘Boven-Slinge’. In: Zafira, 2024).

Op de linkeroever raak ik aan de Neterselse Heide met soms een hoge begroeiing van adelaarsvarens, tot ik aankom bij het Westelbeers Broek en de directe oever van de Groote Beerze. De waterloop heeft het af en toe moeilijk door omgevallen bomen en weelderige oevervegetatie, maar het water vindt zijn weg wel.

Op het verste punt van de wandeling bij een brug over de Groote Beerze staat een mooie bank voor mijn lunch. ‘Soepwandeling’ staat erin gekerfd. De bank doet of deed dienst tijdens een maandelijkse wandeling, georganiseerd door enkele vrijwilligers (Bommus), die werd afgesloten met een kop soep.

Vlakbij staat een zeer oude Mariakapel, minimaal uit 1637. Deze komt me bekend voor en blijk ik – samen met fietsvriend Jan – bekeken te hebben op een fietstocht door de Kampina (‘Campina’. In: Paradijs, 2022).

Wat ons destijds niet is opgevallen is een klein monument tegenover de kapel ter ere van Coenraad van Valkenburg, commandant van de Groningse Vrijwillige Jagers, die tijdens de Tiendaagse Veldtocht sneuvelde op 11 augustus 1831 in de buurt van het Belgische Boutersem. 

Hoewel het Koning Willem I niet lukte om de Belgische Opstand te breken en het koninkrijk bijeen te houden, was de Tiendaagse Veldtocht wel cruciaal voor een goede onderhandelingspositie.

Op de terugweg raak ik weer aan de Neterselse Heide met uitgestrekte gagelstruwelen. Even een fotootje van grasmuur – een kleine sterrenmuur – en van een tak van een ratelpopulier.

Na zo’n zes kilometer bereik ik opnieuw de Groote Beerze bij een natte voorde, gelukkig met een brug ernaast. Vanaf hier kan ik de waterloop van nabij stroomopwaarts volgen dwars door heuphoge bloeiende grassen. In het water groeit de grote waterweegbree en veel fonteinkruid.

Op de oevers af en toe een pluk van de gele waterkers. Het water is niet erg helder, maar dat is blijkbaar geen belemmering voor het galabal van de bosbeekjuffers.

Het laatste stuk van de oevers is recentelijk geëgaliseerd en er bloeien reukeloze kamille en zelfs een beetje inkarnaatklaver. Langs de weg terug naar het dorp bloeien inmiddels de gele honingklaver en luzerne.

De Groote Beerze is nou ook weer niet zóó groot dat je ‘Groote’ met twee o’s moet schrijven. Volgende week de Kleine Beerze. Ben benieuwd hoe klein die is.    

[Beeldverhaal]

Gepost: 7 Juni 2026

WandelZoekpagina: Groote Beerze tocht (17 km)